|
De Hervormde Kerk (in de volksmond Grote Kerk, of Dorpskerk genoemd) te Woudenberg werd tussen 1340 en 1400 gebouwd met materialen die afkomstig waren van het afgebroken kasteel 't Schilt. De kerk was gewijd aan de Heilige Catharina. Na de reformatie kwam de kerk in handen van de protestantse Woudenbergers. De kerktoren is gebouwd in de 15e eeuw, en herbergt twee klokken uit de 14e en 15e eeuw. Het kerkgebouw is enkele malen afgebrand, maar steeds weer opgebouwd, en zelfs uitgebreid. Na enige malen verbouwd en veranderd te zijn geweest, kreeg de kerk zijn huidige gedaante na de verbouwing en uitbreiding met twee zijbeuken in 1951. In het kerkinterieur bevinden zich nog een preekstoel uit de 17e eeuw, fragmenten van een 17e eeuwse herenbank en enkele grafstenen.
Het knipscheer orgel omstreeks 1910. Bovenste foto afkomstig uit 'Woudenberg in oude ansichten' door J. van Lambalgen, uitgave 1985, fotograaf en tijdstip van foto onbekend Onderste foto afkomstig uit 'De Dorpskerk in de Woudenbergse Historie' door K.C. van Lunteren, uitgave BDU 2004, foto afkomstig uit de uitgebreide collectie van Stichting 'Oud Woudenberg'
Zicht op het Knipscheerorgel, foto genomen vanaf de preekstoel.
Zicht op de preekstoel, foto genomen vanaf de deuropening onder het orgel. Klik op de foto's voor een vergroting (opent in een nieuw venster)
Het orgel is in 1868 gebouwd door Herman Knipscheer II op de reeds bestaande galerij (uit 1860), ter vervanging van een harmonium. Het instrument werd op 1 januari 1869 in gebruik genomen na keuring door orgelmaker C. Stulting. Gezien de voor die tijd relatief lage kosten (3100 gulden) is het zeer aannemelijk dat de orgelkas door Richard Ibach (Duitsland) is geleverd, en het binnenwerk door Knipscheer. Duidelijk is te zien dat het Knipscheer binnenwerk eigenlijk ook niet goed in de kas past, te zien aan bijvoorbeeld het 'puntdak'.
Bij oplevering had het instrument de volgende dispositie:
| Hoofdwerk: C-f3 |
Bovenwerk: C-f3 |
Pedaal: C-d1 |
Koppelingen: |
|
|
|
|
| Bourdon 16' |
Baarpijp 8'
|
Aangehangen
|
Manuaalkoppel
|
Prestant 8'
|
Bourdon 8'
|
|
Pedaalkoppel - Hoofdwerk
|
| Octaaf 4' |
Viola di Gamba 8'
|
|
Pedaalkoppel - Bovenwerk
|
Nasard 3'
|
Roerfluit 4'
|
|
|
Octaaf 2'
|
Salicet 4' |
|
|
Mixtuur III-IV
|
Dulciaan 8'
|
|
|
Cornet IV
|
|
|
|
Trompet 8' B/D
|
|
|
|
Het instrument is verschillende keren verbouwd, vooral aan de dispositie werd veel gewijzigd. Hieronder de geschiedenis van dit Knipscheerinstrument in chronologische volgorde:
1899 - J. F. Witte
1905 - J. De Koff:
- Dulciaan 8' vervangen door een Voix Celéste 8'
1935 - J. De Koff & Zn.:
- Trompet 8' vervangen
- Pneumatische transmissie voor de Bourdon 16' naar het pedaal toegevoegd
- Windmotor geplaatst
1938 - J. De Koff & Zn.:
- Plaatsing van een pneumatische tremulant
1945 - J. De Koff & Zn.:
- Balgen gerepareerd
- Samenstelling van de 16' mixtuur gewijzigd naar 8' samenstelling
1951: Orgelgalerij in het kader van de kerkrestauratie / -uitbreiding en complete herindeling van de kerkzaal, aan beide zijkanten ingekort, vanaf dat moment staat het orgel los in de kerk. (De orgelgalerij liep oorspronkelijk van muur tot muur)
1967 - M.K. Koppejan:
- "Restauratie"
- Windladen voorzien van multiplex platen in plaats van sponsels, nieuwe slepen met telescoophulzen geplaatst, nieuwe dammen, pulpeten vervangen door kunststof schijfjes, loden conducten vervangen door flexibele westaflex exemplaren
- Nieuwe bakstukken, klavierlijst en registerknoppen van blank eikenhout geplaatst
- Benen toetsbeleg vervangen door celluloid
- Ingrijpende dispositiewijziging, waarbij (gelukkig) veel oorspronkelijk Knipscheer materiaal werd hergebruikt;
Hoofdwerk: Bourdon 16' en Nasard 2 2/3' verwijderd Roerfluit 8' en Gedeckt Fluit 4' toegevoegd (met gebruikmaking van ander Knipscheerpijpwerk uit dit orgel) nieuwe Trompet met koperen bekers geplaatst
Bovenwerk: Bourdon 8', Viola di Gamba 8', Vox Céleste 8' (van De Koff) verwijderd Nasard 2 2/3' (van HW), Woudfluit 2' (uit voorraad Koppejan, daterend uit ca. 1900) en Scherp toegevoegd. Salicet 4' vermaakt tot Prestant 4'
- Enkele pijpvoeten van de Baarpijp 8' door zink vervangen. De originele pijpvoeten van de Baarpijp 8' zijn overigens in het orgel bewaard gebleven.
1977 - J. L. van den Heuvel:
- Deelrestauratie
- Nieuwe mechanische lade voor de Bourdon 16', vanaf dat moment Subbas 16' genoemd
- Nieuwe Trompet 8' geleverd (vervaardigd door Giesecke uit Duitsland)
- Nieuwe Dulciaan 8' geleverd (vervaardigd door Giesecke uit Duitsland) op de plaats van de Scherp uit 1967 van Koppejan
- Nieuw pedaalklavier in oude stijl
1989 - A.H. de Graaf:
- Andere (tweedehands) windmachine geplaatst i.v.m. defecte oude windmachine
1996 - Vrijwilligers:
- Dak aan de voorzijde dicht gemaakt
1996 - Hendriksen & Reitsma Orgelbouw:
2009 - Van Vulpen Orgelmakers: (onder advies van Peter van Dijk)
- Renovatie
- Nieuwe Trompet 8' (kopie van Ibachtrompet Herv. Kerk Varsseveld)
- Bestaande Fluit 4' (HW) van Knipscheer geplaatst als Roerfluit 8'
- Nieuwe Fluit 4' (kopie Knipscheerorgel Herv. Kerk Opijnen)
- Enkele Mixtuurpijpen vervangen door nieuwe
- Herschikking van samenstelling Mixtuur
- Handklavieren van nieuw benen toetsbeleg voorzien
- Koperdraad van mechaniekdelen vervangen
- Flexibele windkanaal pedaallade vervangen door nieuw eikenhouten exemplaar
- Intonatiecorrecties
2009 - Plaatselijke vakschilder:
- Gehele orgelkas overgeschilderd in de reeds bestaande kleurstelling
De dispositie is thans:
| Hoofdwerk: |
Bovenwerk:
|
Pedaal: |
|
|
|
| Prestant 8 vt |
Baarpijp 8 vt |
Subbas 16 vt |
Roerfluit 8 vt
|
Prestant 4 vt
|
|
| Octaaf 4 vt |
Roerfluit 4 vt |
|
| Gedeckt Fluit 4 vt |
Nasard 2 2/3 vt |
|
| Octaaf 2 vt |
Woudfluit 2 vt |
|
| Mixtuur 3-4 sterk |
Dulciaan 8 vt |
|
| Cornet 4 sterk |
|
|
| Trompet 8 vt B/D |
|
|
Tremolo (werkt op beide klavieren) Koppels: Hoofdwerk - Bovenwerk Pedaal - Hoofdwerk Pedaal - Bovenwerk De klaviatuur bevindt zich vanuit de kerk gezien aan de linkerzijde van de orgelkas
Gedetailleerd overzicht van het Knipscheerorgel: Hoofdwerk: C-f3 Prestant 8 v t (1868) (C-dis en b-g1 in front, e-a afgevoerd achter binnenste tussenvelden, gis1 t/m h2 expressions, vervolg open) Roerfluit 8 v t (1868) (C-H eikenhout, was tot 2009 Ged. Fluit 4') Octaaf 4 v t (1868) (C-f dubbele expressions, vervolg enkele expression) Gedeckt Fluit 4 v t ( 2009) (Van Vulpen, bas gedekt, discant open, kopie van Knipscheers Fluit 4' van de Herv. Kerk te Opijnen) Octaaf 2 v t (1868) C-F dubbele expressions, Fis-f open stemkrul, fis-f3 conisch open) Mixtuur 3-4 sterk (1868/2009) (pijpwerk tot 2/3' lengte met stemkrullen) Cornet 4 sterk (discant) (1868) (c1-h1 van 4' koor met stemkrullen, c1-f1 van 2 2/3' koor met stemkrullen. De Cornet staat op twee stokken) Trompet 8 v t Bas (2009, Van Vulpen, kopie van door Ibach geleverde Trompet van Knipscheerorgel Herv. Kerk Varsseveld) Trompet 8' v t Discant (2009, Van Vulpen, kopie van door Ibach geleverde Trompet van Knipscheerorgel Herv. Kerk Varsseveld) Samenstelling Mixtuur:
| C |
|
|
2' |
1 1/3' |
1' |
|
| c |
|
2 2/3' |
2'
|
1 1/3' |
1' |
|
| c1 |
4' |
2 2/3' |
2'
|
1 1/3' |
|
|
Samenstelling Cornet 4 st. (discant):
Bovenwerk: C-f3 Baarpijp 8 v t (1868) (C-e0 afgevoerd achter middenveld, C-h0 expressions) Prestant 4 v t (1868) (C-fis1 stemkrullen, vervolg open zonder stemkrullen, oorspronkelijk Salicet 4') Roerfluit 4 v t (1868) (C-H dicht gesoldeerde roeren, c-g2 uitwendige roeren, gis2-f3 conisch open zonder stemkrullen) Nasard 2 2/3 v t (1868) (volledig conisch open, C-f0 met stemkrullen, fis0-f3 zonder krullen) Woudfluit 2 v t (onb.) (Conisch open, Duitse afkomst, geleverd door Koppejan, C-H stemkrul, vervolg zonder stemkrullen) Dulciaan 8 v t (1977) (Giesecke) (registeropschrift onleesbaar) Pedaal: C-d1 Subbas 16 v t (1868) (Voormalige Bourdon 16' van Hoofdwerk, c1/cis1/d1 oorspronkelijk Bourdon 8' BW) Koppelingen: Manuaalkoppel Koppeling P.O Koppeling P.B Stemmingssysteem: Gelijkzwevend Windvoorziening: Magazijnbalg met twee buiten gebruik gestelde schepbalgen (1868) Winddruk: 72 mm wk
Foto's van het Knipscheer instrument voor de renovatie van 2009: (klik op de foto's voor een vergroting)  Links en Rechts: Kas van het Knipscheer orgel in de Hervormde Kerk te Woudenberg De kas is waarschijnlijk gemaakt door Richard Ibach (Duitsland)  Links: Het snijwerk bij de pijpvoeten van de zijtorens heeft dezelfde vorm als dat van het Naber orgel in de Sint Joriskerk te Amersfoort (1845), het is in Woudenberg echter iets grover. Rechts: Detailfoto van de voor Knipscheer tamelijk ongebruikelijk rijk uitgevoerde orgelkas Links: Interieur van het Knipscheer orgel Rechts: Eveneens het interieur van het Knipscheer orgel (Hoofdwerk), met op de voorgrond de Trompet 8' van Van den Heuvel (1977)  Links: In de orgelkas bleven verschillende gereedschappen van Knipscheer bewaard (De grote spijker en de betonwapening die op de foto zijn te zien, zijn niet van Knipscheer...) Rechts: Klaviatuur (in 1968 gemoderniseerd door Koppejan)Foto's tijdens de renovatiewerkzaamheden: (februari 2009)
|